Türk El Halıları Hakkında

Halılarımız hakkında kisa bir bilgi:

Bildiğiniz gibi halılar kullanılmayıp durdukça bakteri ve mikroplar barındırmaktadır. Depomuzda bulunan halılarımız Amerikan buluşu ozon gazı üreten cihazla bakteri ve mikroplardan arındırılmış, temizlenmiştir.

Dünyaca tanınan nadide ipek halılarımız bundan aşağı yukarı 120 sene evvel dokunmaya başlamıstır. Bu halıların en büyük üstadı kumkapılı Zare ustadır. 2 m2 lik halıları 500.000$ fiyat bulmuştur.

Bir tane halısını 40 m Zurihte Zonefreelagerde gördüm. 10 milyon dolar istiyordu. Sonra satılmış.

Zare usta renk ve desenleri ile ün salmıştır. Halılarının her bölgesine altınla Zare ismini çok güzel nakşetmiştir. Maalesef sonra delirerek ölmüştür. Ondan sonra Hereke bölgesinde bir çok atölye açılmış nadide halılar yapılıp ihraç edilmiştir. Bunların arasında firmamız Durusel'in de imal ettiği 1cm 24x24 düğüm olan yarım metrelik ipek halı Zurihte Mober Fister firmasının mezatında 125.000 $ a satılmıştır. Maalesef Çinlilere desenlerimiz ve bilgileri Almanyadaki Turkas firması tarafından aktarılarak orada çok ucuza imal edilmiş, Hereke imalatının da sonu gelmiştir.

Uşak Halılarımız:

Bu antik nadide halıları yalnız müzelerimizde görebilmekteyiz. Uşak halıları daha fazla Uşak bölgesinde imal edilmiş. Birinci cihan harbinden sonra da İngilizler Uşakta atölyeler açarak bu halıları imal edip dünyaya tanıtmakta da öncü olmuşlardır. Şimdi bu Uşak desenli ve isimli halılar biraz soysuzlaştırılarak Çin'de Pakistan'da Afganistan'da ve Türkiye'de imal edilmekte. Çeşitli kalite ve fiyatlarda piyasada satılmaktadır.

Kayseri halıları:

Floş ve yünden saf modeli seccade ve kelle ebatları çok miktarda imal edilmiş. Şimdi imalat hemen hemen durmustur.Bilhassa Yahyalı ve Zile modelleri de bugun aynı akibete uğramıştır. Bulmak hemen hemen imkansızdır.

Milas halıları:

Milas bolgesinde baslamis. Isparta bolgesinde de koyluler tarafindan cokca imal edilmistir.

Ada Milas seccade boyutu ve Bozalan Milaslari daha kaliteli idi simdi bunlari bulmak hemen hemen imkansizdir. Sotovide bir ada milasi 15.000 $'a satilabiliyordu.

Kula halısı İzmir bolgesinde Ladik halısı Konya bolgesinde ve diger cesitli halilar cesitli bolgelerimizde imal edilmekteydi. Devletin bu sektoru ihmali, sanayilesmemiz ve en zaralısı hayali ihracat bunlarin imalatina hemen hemen son vermistir.

Halı Kilim Yaş Grupları

• Yeni: 1-15 yaş arası olanlar
• Yarı Antika: 50-75 yaş arası
• Antika: 100 yaş üzeri

Doğal boyalar aşağıda belirtilen bitkilerden elde edilir. Kahverengi ve beyaz renkler koyunun tabii yününden alınarak iplik haline getirilir. Bitkilerle boyama iki farklı şekilde yapılır.

Kaynatma Yöntemi

Boyaları çıkacak bitkiler küçük parçalara bölünerek su dolu büyük bir kazanın içine konur ve karıştırılır. Boyanacak yün iplik kazanda her on dakikada bir karıştırılmak suretiyle bir gün boyunca kaynatılır. Bunu yapmaktaki amaç ipliğin farklı renkler almasını önlemektir. Boyama işleminden sonra iplik kurutulur. Boyanan ve kurutulan iplik suyla durulanır ve tekrar boyanır. Böylece iplik dokuma için hazır hale gelir.

Kafkas Yöntemi

Boyaları çıkacak olan bitkiler küçük parçalara bölünerek soğuk su ile dolu büyük bir kazanın içine konur ve karıştırılır. Temizlenen yün iplik kazanlara konur. İki günde bir kez karıştırılmak suretiyle 15 gün güneşte kalır. Sonra sudan çıkartılır ve kurutulur. Kazandaki boyalı su, çömleklere boşaltılır. Daha sonra iplikler bu çömleklere koyulur ve sonraki hafta tekrar güneşe bırakılır. Bu işlem süresince iplik her iki günde bir karıştırılır. Yün iplik ikinci boyamadan sonra yıkanır ve durulanır.

Aşağıda listelenen bitkiler el yapımı halıların yün ipliklerinin boyanmasında kullanılır:

• Kahverenginin farklı tonları : Ceviz ağacının kabuğundan, kök boyası tohumunun kabuklarından ve pancar kökünden,
• Kırmızının tonları : Yabani kirazdan, pancar köklerinden,
• Yeşilin tonları : Ceviz ağacının kabuklarından, kök boyasının ve zeytin ağacının yapraklarından,
• Lacivert : Safran köklerinden,
• Sarı : Ceviz ağacının ve üzüm asmasının yapraklarının karışımından,
• Deve Tüyü Rengi : Deve tüyü tabii olarak kullanılır.

Ancak genellikle renk ceviz ağacının ve toprağın karışımından elde edilir. Boyamadan önce yün iplik üzüm ağacının yapraklarında kaynatılarak temizlenir. Siyah ve gri renkler topraktan elde edilir.

Eğirme ve Dokuma

Dokumada iki çeşit düğüm kullanılmaktadır.

• Türk veya Gördes düğümü (çift düğüm)
• Fars düğümü (tek düğüm)

Yayla Yünü

Elde dokunmuş Türk halıları arasında Hereke, Semerke ve Kars-Kazak halıları yaylalardan getirilen en yüksek kalitedeki yünlerle dokunmaktadır. 'Yayla yünü' 1000 m. / 1500 m. yükseklikteki koyunlardan elde edilen yündür.

Koyunları yaylalarda otlatmak havaya, suya ve bitki örtüsüne bağlı olarak onların daha uzun lifli, yumuşak yünlere sahip olmalarını sağlar.

Yün Eğirme

El dokuması Türk halı ve kilimlerinde kullanılan yünler elle veya makinayla inceltilir. Elle eğirilen yünlerden yapılan halı ve kilimler yıkandıktan sonra daha parlak bir görüntü elde edilir. Bu durum halıların daha fazla değer kazanmasına neden olur.

Halıları Yıkama

Halı yıkamada 3 ana yöntem vardır:

• Eskitme yıkama: Renklerin ilaçlarla soldurulmasıyla halılara antika bir görünüm kazandırılır.
• Sarı yıkama (altın rengi): Halılara daha parlak bir görünüm kazandırılarak biraz sarımtrak renk verilir.
• Normal yıkama : Halıların temizlenmesi için sıcak suda havuzda yıkanması, renklerin aynen muhafaza edilmesidir.

Yapay (Sentetik) İpek

Yapay ipek (Flos), ithal halılarda kullanılır. Bu halıların çözgüleri ve argaçları merserizedendir. Düğümleri bükülmemiş sentetik ipekten meydana gelir. Bu halılar gerçek ipek halı gibi görünse de fazla kıymetli değillerdir. Sentetik halılar parlak ve güzel görünseler de gerçek ipek halılarla aynı kalitede ve uzun ömürlü olmadığından çok daha ucuza satılmaktadırlar.

Halı Dokumanın Farklı Aşamaları

Halı sanatı bir tasarıyla başlar.

Türk dokuma sisteminde, kaliteli yünden yapılmış Hereke halılarında metre kare başına 360 bin çift düğüm vardır. İpek halılarda ise metre karede normalde bir milyon düğüm vardır. Daha inceleri de yapılmaktadır. Bir santimetre karede 10x10 düğümlü bir metre kare ipek halı için iki genç kız bir sene boyunca çalışarak dokur. Bir santimetre karede 24x24 düğümlü bir metre kare ipek halı için (metrekarede 5.760.000 düğüm) iki genç kızın 5 yıl çalışması gerekir. Bu inanılması güç bir emektir.

İpekte Düğüm Sayısı ve Dokuma Süresi

Standart ipek 1 cm2'de 10x10 düğüm 1m2'de 1 milyon düğüm. 1m2 halı bir dokuyucu ve bir yardımcı kız ile 10-12 ayda dokunur.

• 12'li: 1cm2'de 12x12 düğüm. 1m2'de 1 milyon 440 bin düğüm. Dokuma süresi iki genc kız ile 1,5 yıl.
• 16'lı: 1cm2'de 16x16 düğüm. 1m2'de 2 milyon 560 bin düğüm. 1m2 halının dokuma suresi iki genç kız ile 2,5 – 3 yıl.
• 24'lü: 1cm2'de 24x24 düğüm. 1 m2'de 5 milyon 760 bin düğüm. 1m2 halının dokuma süresi iki genç kız ile 4-5 yıl.

Normal bir yün dokuma halının da 1 m2'si 1-1,5 ayda dokunur.

Bu Halının Üzerindeki Eski Yazının Türkçe ve İngilizce Tercümesi

It is written on the top of the design seen in the photograph above

Yukarıda Halının mihrab bölümünü çevreleyen kuşakta:

"Sevgide güneş gibi ol, Dostlukta kardeşlikte akarsu gibi ol, hataları örtmekte gece gibi ol, Tevazuda toprak gibi ol, Öfkede ölü gibi ol, her ne olursan ol, Hazreti Mevlana Celaleddin-i Rumi" ibaresi

In love, be like the sun, in friendship be like a flowing stream, in overlooking faults, be like night, in modesty be like the earth, in anger be like a corpse, be whatever you wish to be. Signed Mevlana Celaleddin Rumi.

Alınlık kısmında ise

In the lower portion of the design, the following is inscribed.

"Ya olduğun gibi görün, Ya göründüğün gibi ol" ibaresi yazılıdır.

Be seen as you are or be as you are seen.

The calligraphy in the four designs is read as "To be a soul in the nest of love" All of these are lines by Mevlana, the mystic poet who lived in Konya.Bu metinlerin tamamı ise Mevlana’ya ait sözlerdir.

Dünyanın en güzel ipeklerini yapan Kumkapılı Zare halıları 750.000$'a kadar müşteri buldu. Renk ve desenleriyle dünyada en güzel ipek halıları dokuyan bir dahi idi. Bütün halılarında altın telle dokunmuş Zare imzası bulunurdu. Son senelerinde delirerek öldü.